Mâm cúng ông Công ông Táo 3 miền Bắc – Trung – Nam chuẩn nhất, đầy đủ nhất

27

Theo quan niệm dân gian, Táo quân chỉ chung ba vị thần ở bếp để định đoạt phước đức, “phù trợ” cho gia đình nhiều điều may mắn trong năm mới.

Chính vì thế, vào dịp cuối năm, để Táo quân về Trời báo cáo với Ngọc Hoàng chuyện hạ giới được đủ đầy, mỗi gia đình đều chuẩn bị lễ cúng ông Táo chu đáo và đẹp mắt.

Ngày nay, nhiều gia đình không có thời gian để chuẩn bị đồ cúng. Nhưng dù thế nào thì mâm cỗ cúng vào ngày này vẫn không thể thiếu, có thể không thật tươm tất, nhưng theo các chuyên gia văn hóa thì phải thật thành tâm, với mong ước năm sau sẽ khởi sắc hơn năm trước, sang năm mới no đủ hơn năm cũ.

Lễ vật cúng Táo quân gồm có:

Gia đình - Mâm cúng ông Công ông Táo 3 miền Bắc – Trung – Nam chuẩn nhất, đầy đủ nhất

Lễ vật cúng Táo quân.

Mũ ông Công ba cỗ: Hai mũ của hai Táo ông và một mũ của Táo bà. Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Để giản tiện, nhiều người chỉ cúng tượng trưng một cỗ mũ ông Công (có hai cánh chuồn) lại kèm theo một chiếc áo và một đôi hia bằng giấy.

Một thứ không thể thiếu là một con cá chép (còn sống hoặc bằng giấy, hoặc cũng có thể dùng loại vàng mã gọi là “cò bay ngựa chạy”) để làm phương tiện cho “Vua Bếp” lên chầu trời.

Cách chuẩn bị mâm cỗ cúng

Tùy theo từng gia đình có thể chuẩn bị những lễ vật cúng ông Công, ông Táo khác nhau và còn phụ thuộc vào văn hóa của từng vùng miền. Ngoài các lễ vật chính kể trên, thì còn có lễ mặn, hay lễ chay (với trầu cau, hoa, quả, giấy vàng, giấy bạc…) để tiễn Táo Quân.

Một mâm cỗ mặn cúng ông Công ông Táo thường gồm các thứ sau:

– 1 đĩa gạo

– 1 đĩa muối

– 5 lạng thịt vai luộc (hoặc thịt gà)

– 1 bát canh

– 1 đĩa xào

– 1 đĩa giò

– 1 con cá chép rán (hoặc cá chép sống)

– 1 đĩa xôi gấc

– 1 đĩa hoa quả

– 1 ấm trà sen

– 3 chén rượu

– quả cau, lá trầu

– 1 lọ hoa

– 1 tập giấy tiền, vàng mã

Nhiều gia đình có trẻ con, người ta còn cúng Táo Quân một con gà luộc nữa. Gà luộc này phải thuộc loại gà cồ mới tập gáy (tức gà mới lớn) để ngụ ý nhờ Táo Quân xin với Ngọc Hoàng Thượng Đế cho đứa trẻ sau này lớn lên có nhiều nghị lực, thông minh và sinh khí hiên ngang như con gà cồ vậy.

Nhiều bà nội trợ cũng chủ động thay các món trong mâm cỗ, như thay đĩa thịt lợn luộc bằng gà luộc, hoặc thay đổi các món canh.

Dưới đây là mâm cúng ông Công ông Táo từng miền:

Mâm cúng ông Táo ở miền Bắc

Gia đình - Mâm cúng ông Công ông Táo 3 miền Bắc – Trung – Nam chuẩn nhất, đầy đủ nhất (Hình 2).

Mâm cúng ông Công ông Táo.

Người miền Bắc thường cúng ông Công ông Táo khá sớm. Thông thường, các gia đình đã chuẩn bị làm lễ từ khoảng 20 tháng Chạp và muộn nhất là trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp, bởi họ quan niệm rằng sau giờ đó, ông Công ông Táo đã về chầu trời.

Ngày nay, lễ vật cúng ông Công ông Táo ngoài vàng mã, cá chép, nhiều nơi cúng xôi chè, thường là chè bà cốt. Táo quân được thờ trên bàn thờ riêng cao hơn bàn thờ tổ tiên, trên đó thờ bộ mũ, hia.

Quan niệm đây là thời gian nghỉ ngơi, bàn giao của Hành khiển và Táo quân nên các gia đình cũng bao sái các bàn thờ trong gia đình, đốt hết chân nhang cũ, lau chùi bát hương, ban thờ sạch sẽ để chuẩn bị đón năm mới.

Thời nay, các bà nội trợ bận rộn cũng không phải lo nghĩ nhiều và mất công làm tất cả các món ăn trên, đa số các món trong mâm cúng như bánh chưng, giò, nem đã có bán sẵn, còn thịt đông, cá kho, hành muối làm từ trước hoặc thậm chí cũng có thể mua sẵn. Cứ thế, đến đúng hôm đó thì chỉ cần luộc gà, nấu canh, làm món xào nóng là xong.

Mâm cúng miền Nam

Do có sự giao thoa văn hóa nên mâm cúng của người miền Nam cũng có sự tương đồng với người miền Bắc. Ngoài những món chủ đạo như: Nem, giò, bánh chưng, hành muối, gà luộc… người miền Nam có thêm một đĩa đậu phộng, kẹo vừng đen và một bộ “cò bay, ngựa chạy”.

Gia đình - Mâm cúng ông Công ông Táo 3 miền Bắc – Trung – Nam chuẩn nhất, đầy đủ nhất (Hình 3).

Mâm cúng miền Nam có thêm một đĩa đậu phộng, kẹo vừng đen.

“Cò bay, ngựa chạy” là hình con cò và con ngựa cắt bằng giấy, không làm có khung tre cầu kỳ kiểu miền Bắc. Tết Táo quân trong Nam không có tục trút lư nhang để thay cọng nhang, không mua cá chép thả trong chậu rồi thả sông, không hóa vàng áo mũ thờ, vì không thờ áo mũ. Một số nơi còn nấu thêm chè xôi hoặc nếu không thì chỉ là mâm trái cây đơn giản.

Mâm cúng ông Táo ở miền Trung

Người miền Trung cũng cúng ông Công ông Táo nhưng phong tục lại khác so với người miền Bắc. Vào tối 30, mùng 1 và ngày rằm, gia chủ đều dâng hoa quả hay thắp nén nhang trên bàn thờ, còn ngày thường thì phải thắp đèn dầu trong bếp, người phụ nữ trong nhà có trách nhiệm giữ sạch sẽ và yên tĩnh nơi bếp núc.

Người miền Trung thường làm lễ tiễn Táo quân vào ngày 23 tháng Chạp rất trọng thể. Việc đầu tiên là phải thay cát mới trong lư hương và lau dọn bàn thờ ông Táo sạch sẽ.

Sau khi cúng xong, tượng 3 Táo quân cũ bằng đất nung được tiễn khỏi bàn thờ bếp và đặt cạnh các am miếu ở đầu xóm hay ở dưới gốc cây cổ thụ ngã ba đường. Tiếp đó, họ sẽ rước tượng 3 Táo quân mới lên bàn thờ để bắt đầu một năm làm việc tiếp theo.

Người dân Huế còn có tục dựng cây nêu trước sân nhà hay sân đình trong sáng 23. Lễ cúng chiều 30 Tết, họ lại rước thần về và sáng mồng 1 Tết an vị ông Táo mới. Điều đặc biệt là người Huế khi cúng lễ gì trong nhà cũng khấn vái để mời Thần Bếp về chứng giám.

*Nội dung thông tin trong bài mang tính tham khảo.

Phong Linh (tổng hợp)